MATKA BOŻA CZĘSTOCHOWSKA 

Matka nasza

            Jasnogórska Ikona Bogurodzicy stała się na przestrzeni dziejów znakiem rozpoznawczym polskiego katolicyzmu oraz bijącym sercem, w którym skupiają się uczucia wszystkich wierzących w Polsce oraz poza jej granicami. Patrząc na doświadczenia wiary polskich pokoleń, możemy powiedzieć, że Maryja jest dla nas Sercem serc. Matka Boża nie tylko ma tutaj swój Obraz, jeden z najbardziej znanych i czczonych w świecie, ale właśnie na Jasnej Górze jest rzeczywiście obecna w postaci widocznej w Świętym Obrazie” -jak często mawiał kard. Stefan Wyszyński. Maryja na Jasnej Górze „mieszka” Ona tu jest”- jak zwykł mówić kard. Karol Wojtyła, później również jako Papież Jan Paweł II.

            Na przestrzeni wieków centralne miejsce Sanktuarium Jasnogórskiego w polskiej pobożności oraz w duszpasterstwie narodowym narastało – aż ten Boży zamysł osiągnął swoje apogeum w XX wieku. A teraz już nie można nawet wyobrazić sobie dziejów Kościoła i narodu bez Jasnej Góry oraz bez wybitnych Polaków, którzy nie tylko czuli tę wielkość i świętość, ale też uczynili z Sanktuarium na Jasnej Górze swój niewzruszony fundament posługi Kościołowi oraz narodowi. Należą do nich prymasi: kard. August Hlond oraz kard. Stefan Wyszyński. Do tych wiernych sług Maryi dołączył Jan Paweł II, wieńcząc niejako jasnogórskie drogi Maryi i rozszerzając je na cały Kościół w świecie.

            Za przykładem wielkich Polaków, głównie św. Jana Pawła II, powracajmy na jasnogórskie drogi oraz uczmy się bezgranicznego zaufania i zawierzenia Maryi. Niech nam towarzyszą słowa św. Jana Pawła II: Jestem człowiekiem zawierzenia. Nauczyłem się nim być tutaj!”

o. Izydor Matuszewski (były generał zakonu)         

Wędrówka wiary córek i synów

            Sanktuarium Jasnogórskie jest największym sanktuarium maryjnym na świecie związanym z kultem cudownej ikony, a nie z objawieniami Matki Bożej.

Od wieków Polacy pielgrzymowali do swojej Matki, powierzali jej troski, prosili o wstawiennictwo, zawierzali ważne losy narodu, ślubowali swoją wierność, uciekali się pod Jej obronę, oddawali w macierzyńską niewolę miłości. „tysiące ludzi doznawało tu ukojenia, pocieszenia, uleczenia.

            Jasnogórskie Sanktuarium nazywane jest Sanktuarium Narodu, Ołtarzem i Konfesjonałem Narodu, Polską Kaną, gdzie Matka prosi Syna o cud. Już od króla Jana Kazimierza do prymasów Hlonda i Wyszyńskiego Polacy zawierzali Matce losy umęczonego narodu. Największym Jej orędownikiem był papież Jan Paweł II, zwany Papieżem Zawierzenia, który bezgranicznie ufał Matce Jezusa; jego zawołanie papieskie to: „Totus Tuus” – Cały Twój. Mówił: „Jasna Góra jest sanktuarium Narodu. Trzeba przykładać ucho do tego świętego miejsca, aby czuć, jak bije serce Narodu w Sercu Matki”.

Cudowny obraz Matki Boga, Bogarodzicy

            Cudowny Obraz Matki Bożej Częstochowskiej namalowany jest na trzech deskach lipowych techniką tempery Nosi cechy ikony bizantyjskiej powstałej zapewne w XII wieku, przekształcony w duchu łacińskim w XIV i XV wieku. Przedstawia Matkę Bożą trzymającą Dzieciątko Jezus na lewym ręku. Obie postacie patrzące z zadumą i powagą są zwrócone frontalnie. Matka Boża, okryta płaszczem, prawą ręką wskazuje na Syna; Dzieciątko Jezus jedną rękę unosi w geście nauczania lub błogosławieństwa, a w drugiej trzyma księgę Ewangelii. Otaczające głowy charakterystyczne wypukłe, złote nimby zlewają się w jedno duże obramowanie. Nad czołem Maryi widnieje sześcioramienna złota gwiazda-znak Jej wieczystego dziewictwa, a na płaszczu są rozmieszczone heraldyczne lilie wskazujące na królewską godność Matki Bożej. Na sukni Dzieciątka znajdują się trzy odmiany rozet o znaczeniu symbolicznym. Twarze postaci zachowują kolor palonego ugru, miejscami czerwieni weneckiej oraz ciemnej umbry czasem kolor ten jest nazywany kolorem palonej pszenicy. Na prawym policzku Matki Bożej dostrzegamy dwie rysy, ślad po obrazoburczym zranieniu wizerunku. Po naprawie obrazu dokonanej w Krakowie w latach 1430-34 król Władysław Jagiełło ufundował dla przystrojenia obrazu srebrne i pozłacane grawerowane blachy tworzące nimby i wypełniające tło za nimi. Obraz pierwotnie zamykany byt w tryptyku gotyckim, a zapewne od połowy XVII wieku zabezpieczony zasuwą. Cudowny Obraz został koronowany pierwszy raz 1717 r koronami papieża Klemensa XI, a po kradzieży koron powtórnie koronowany w 1910 r koronami Piusa X. Dla ozdoby obrazu jako wota wykonano osiem sukienek.

„Mensa Mariana” – Stół Maryjny

            Ten olejny obraz, dla którego od pierwszych słów centralnego napisu została przejęta nazwa Mensa Mariana”, namalowano po jubileuszu 300-1ecia Jasnej Góry czyli po roku 1682, na odwrotnej stronie Cudownego Wizerunku. Tematem jego są legendarne dzieje Cudownego Obrazu; od namalowania przez św. Łukasza – do słynnej obrony Jasnej Góry przed Szwedami w 1655 t (…) Schowany w zakamarku jasnogórskiego ołtarza, jako odwrocie Cudownego Wizerunku, został prawie zapomniany. (…) W 1925 r podczas konserwacji Cudownego Obrazu został przypomniany. (…) W 1980 r. oddzielono go od obrazu Matki Bożej.

Malowana historia obrazu

            Św. Łukasz Ewangelista namalował własnoręcznie obraz Najświętszej Maryl Panny na deskach stołu, przy którym modliła się i zasiadała do posiłku. Uczynił to na prośbę niektórych wiernych, tudzież na pamiątkę piękności Bogurodzicy. Obraz przedstawiał Ją trzymającą Dziecię Jezus na ręku. Cesarz Konstantyn przeniósł ten obraz z Jerozolimy do Konstantynopola i złożył w pewnej świątyni. Wizerunek Bogurodzicy zasłynął tam cudami. Gdy zobaczył go Książę ruski Lew pozostający w służbie cesarskiej, poprosił Konstantyna, by mu go darował w nagrodę. W duchu ślubował, że jeżeli zostanie wysłuchany, wówczas przeniesie obraz do własnego księstwa, wybuduje dlań świątynię, złoży w niej oraz przyozdobi złotem, srebrem, szlachetnymi kamieniami

            Cesarz uległ natarczywym prośbom Lwa, który zgodnie ze swoim ślubom przeniósł wizerunek Bogurodzicy do swych posiadłości i nakazał czcić poddanym. Po długim okresie bogato go przyozdobił. Obraz zasłynął cudami. W czasie wojny prowadzonej na Rusi przez Ludwika Węgierskiego ukryto cenną relikwię w zamku belskim. Bełz poddał się Ludwikowi. Ten powierzył zarząd Rusi księciowi opolskiemu Władysławowi , który znajduje obraz.

Ofiarowanie Obrazu 1384 r.

            Fundatorem klasztoru był książę Władysław Opolczyk, namiestnik za rządów Ludwika Węgierskiego – króla Węgier i Polski, spokrewniony z monarchą. Książę opolski sprowadził z Węgier zakonników św. Pawła Pierwszego Pustelnika i na mocy aktu z dnia 9 sierpnia 1382 r. osadził ich na wzgórzu, później zwanym jasnogórskim, oddając w użytek dawną małą warownię z czasów Kazimierza Wielkiego. Przekazany został wówczas paulinom dawny drewniany kościół parafialny w wsi rycerskiej Stara Częstochowa, który z czasem zastąpiła nowa murowana świątynia. Wedle tradycji zakonnej, w dwa lata po fundacji został przekazany i powierzony pieczy paulinów obraz Matki Bożej przywieziony z Bełza, zabrany przez księcia podczas jego namiestniczych rządów sprawowanych na Rusi Halickiej.

            Pierwszy na ziemiach polskich klasztor pauliński usytuowany na jasnogórskim wzgórzu, które od roku 1388 poczęto tak nazywać, rozbudowywał się stopniowo, częściowo w obrębie dawnej warowni z wykorzystaniem pozostałości murów. Od południa ok. roku 1425 wzniesiono pierwszy murowany kościół klasztorny z kamienia, jednonawowy o pięciu przęsłach, do którego w latach 1463-66 dobudowano trójnawowy pięcioprzęsłowy korpus, tworząc rozległą świątynię pielgrzymkową. Wielkość tego kościoła pozostała do dziś niezmieniona, mimo następnych przekształceń budowlanych na budowlę bazylikową.

Porwanie Obrazu 14 kwietnia 1430r

            Najbardziej bolesne było uszkodzenie i zbezczeszczenie obrazu Matki Bożej. Rabusie napadli na klasztor, zrabowali kosztowności oraz odarli ze złotych wotów obraz, a oblicze Maryi, Jej prawy policzek, w akcie świętokradczym pocięli ukośnie krzyżującymi się rysami.

Obraz rzucony na ziemię rozpadł się na trzy części.

Z kroniki Jana Długosza

            Pod ten czas niektórzy z szlachty polskiej wyniszczeni marnotrawstwem i obciążeni długami, mniemając, że klasztor częstochowski na Jasnej Górze, zakonu Św. Pawła Pierwszego Pustelnika, posiadał wielkie skarby i pieniądze, z tej przyczyny, że do niego z całej Polski i krain sąsiednich zbiegał się lud pobożny, zebrawszy kupę łotrzyków napadli na rzeczony klasztor paulinów. A nie znalazłszy w nim spodziewanych skarbów, zawiedzeni w nadziei, ściągnęli ręce świętokradzkie do naczyń i sprzętów kościelnych, jako to kielichów, krzyżów i ozdób miejscowych. Sam nawet obraz Najchwalebniejszej Pani naszej odarli z złota i klejnotów, którymi go ludzie pobożni przyozdobili. Niezaspokojeni łupem, oblicze obrazu mieczem na wylot przebili, a deskę, do której wizerunek przylegał, połamali, tak iż zdawało się, że to nie Polacy, ale Czesi kacerze dopuścili się czynów tak srogich i bezbożnych. Po dopełnieniu takowego gwałtu, raczej skalani zbrodnią niż zbogaceni, z niewielką zdobyczą pouciekali.

 Długi czas mniemano, że ów gwałt popełnili carscy kacerze, mieszkający w przyległych Polsce miastach i zamkach śląskich. I już Władysław król i panowie polscy poczęli byli myśleć o wydaniu wojny Czechom, ale gdy się sprawa wydała i rzeczy wyjaśniły, karano srodze owych szlachty polskiej złoczyńców, a wielu wtrącono do więzienia.”

Blizny

            Odtąd na wizerunku Matki Bożej pozo staną blizny. Obraz został naprawiony w Krakowie i objęty opieką króla Władysława Jagiełły; zadane wizerunkowi rany uwidoczniono malarsko czerwoną farbą jako blizny i podniesiono je do rangi symbolu. Odtąd Maryja stała się tarczą opieki, palladium, walczącą i opiekuńczą relikwią narodu i jej władców.




Kaplica Obrazu Matki Bożej Częstochowskiej

            Po stronie północnej kościoła została usytuowana kaplica Najświętszej Maryi Panny w której od początku umieszczono Cudowny Obraz Marki Bożej. Miejsce między kościołem a kaplicą, na długości prezbiterium, zajęła zakrystia. Kaplica Cudownego Obrazu, wedle tradycji zakonnej, została wzniesiona jeszcze za czasów Władysława Opolczyka. Jej fundamenty są zbudowane z kamienia; czy cała była kamienna – dziś nie wiadomo.

            Istniejąca kaplica powstała w XV wieku, jako murowana, czy ceglana; wymienia ja Jan Długosz ok. roku 1480. W latach dwudziestych XVI wieku kaplica została podwyższona i powiększono jej okna witrażowe. Ta pierwsza kaplica dwurzędowa, z trzecim przęsłem wchodzącym od zachodu w ramię dawnego gotyckiego klasztoru, stanowi od 1644 r. prezbiterium, gdzie miejsce czworoboku pierwszego klasztoru, od zachodu, wzniesiono trójnawowy i trójprzęsłowy korpus, powiększający kaplicę, zmieniając ją w mały kościół.

            Korpus kaplicy od zachodu został połączony z istniejącym już wcześniej krużgankiem renesansowym, dobudowanym do dawnego klasztoru od zachodu, zapewne w pierwszej połowie XVI wieku. Krużganek ten zachowany do dziś, jednopiętrowy, prostokątny, otwarty w przyziemiu sześcioma arkadami filarowymi, z niezadaszonym prześwitem pośrodku, przeznaczony był dla pielgrzymów odprawianych spowiedź i Drogę Krzyżową. Z niego też prowadzą główne portale wejściowe do kaplicy.  W 1929 r został przebudowany przez architekta Adolfa Szyszko-Bohusza, a otwarty prześwit nad częścią środkową zamknięty nadbudowaną przeszkloną wiatą.

Wota w kaplicy jasnogórskiej

Pas papieski

Już w dwa lata po zamachu, 19 czerwca 1983 r., Jan Paweł Ił złożył na Jasnej Górze jako dziękczynny dar papieski pas, noszący ślady krwi. Przez długie lata był on przechowywany w jasnogórskim klasztorze. Dopiero w 2004 r. Jan Paweł II wyraził zgodę, by tę cenną relikwię umieszczono w ołtarzu obok Cudownego Obrazu w Kaplicy Matki Bożej

Berło i jabłko 

   Insygnia władzy królewskiej, podarowane przez kobiety polskie 3 maja 1926 r., po zwycięstwie nad bolszewikami w 1920 r.

Tabernakulum  

W związku z nałożoną kontrybucją w 1831 r. paulini zebrali 5 funtów złota oraz 226 funtów srebra i odesłali do Rządu Narodowego. W wyniku tego zabrakło górnej części tabernakulum, tzw. domku jerozolimskiego, która znajdowała się pod obrazem Matki Bożej. W roku 2007 została ufundowana srebrna kopuła tabernakulum przez SKOK (Spółdzielcze Kasy Oszczęd­nościowo-Kredytowe); wykonał ją złotnik i bursztynnik gdański Mariusz Drapikowski.

Róża, serce i różaniec papieża Jana Pawła II

 Podczas swej pielgrzymki do Ojczyzny w 1979 r. ofiarował Matce Bożej złotą różę – znak synowskiego oddania i wdzięczności za wiele łask udzielonych narodowi przez wstawiennictwo Maryi. Zawieszone jest złote serce z napisem. Totus Tuus podarowane przez Jana Pawła II w 1983 r-wotum po zamachu na jego życie. Obok złotego serca znajduje się różaniec podarowany w 1997 r.

Róża papieży Pawła VI i Benedykta XVI 

Podczas swojej pielgrzymki apostolskiej na Jasną Górę 26 maja 2006 r. Ojciec Święty Benedykt XVI przekazał różę, której 40 lat wcześniej nie mógł przywieźć Paweł VI. Władze komunistycz­ne PRL nie zezwoliły Pawłowi VI na pielgrzymkę do Polski w 1966 r.

Róża Papieża Franciszka

 Papież Franciszek nawiedzając sanktuarium Jasnogórskie 30 lipca ofiarował róże Matce Bożej jak wyraz szczególnego miejsca maryjnego na świecie.

SŁUDZY MATKI

Paulini – stróże Jasnogórskiego Sanktuarium

            Ruch pielgrzymkowy uczynił z jasnej Góry obiekt bardzo ruchliwy, gdzie przewijają się codziennie serki i tysiące ludzi. Irak jest już przez całe wieki. W tym ciągłym ruchu, w tym zmieniającym się tłumie przyszło żyć i pracować duchowym synom św. Pawła Pustelnika, czyli Paulinom.

Św. Paweł i Pustelnik III- IV wiek

            Wywodzący się z ruchu eremickiego Zakon św. Pawła Pierwszego Pustelnika (Ojcowie Paulini) powstał w XIII wieku na Węgrzech. Założyciel Zakonu – U. Euzebiusz, kanonik ostrzyhomski – zebrał w jedną wspólnotę pustelników żyjących na terenach dzisiejszych Węgier Jugosławii. Zasadą organizacji życia zakonnego stała się dla Paulinów reguła ś. Augustyna.

Za Patriarchę Zakonu obrali sobie św. Pawła z Teb, zwanego przez tradycję pierwszym pustelnikiem. Urodził się on ok. 230 r. w Egipcie W czasie prześladowania chrześcijan za panowania cesarza Decjusza, mając 16 lat, udał się na pustynię, gdzie według tradycji spisanej przez św. Hieronima przebywał przez 90 lat. Jego pożywieniem był chleb, codziennie przynoszony przez kruka i garść daktyli. Pod koniec życia odwiedził go św. opat Antoni. On też pochował ciało Pawła w grobie, który – tak głosi podanie – wykopały dwa Iwy. Stąd też w herbie Zakonu Paulinów znajduje się palma daktylowa, dwa lwy i kruk z bochenkiem chleba w dziobie.

            Ruch pielgrzymkowy narzucił specyficzny charakter ich pracy. Z natury rzeczy Ojcowie Paulini musieli zwrócić uwagę w duszpasterstwie pielgrzymkowym na kaznodziejstwo, administrowanie sakramentu pojednania i splendor nabożeństw liturgicznych.

            W zasadzie większość przybywających na Jasną Górę pielgrzymów pragnie tu się wyspowiadać. Czasami jasnogórskie spowiedzi są prawdziwym nawróceniem największych grzeszników

AKTY ZAWIERZENIA MATCE

  1. Śluby Jana Kazimierza
     1 kwietnia 1656r,
  2. Akt poświęcenia Sercu Jezusa i oboru Maryi na Królową Polski
    27lipca1920r.
  3. Akt poświęcenia się Narodu Polskiego Niepokalanemu Sercu NMP
    8 września 1946 r
    .
  4. Jasnogórskie Śluby Narodu Polskiego
    26 sierpnia 1956 r.
  5. Milenijny akt oddania Polski w macierzyńską niewolę Maryi, Matki Kościoła, za wolność Kościoła w świecie i w Polsce
    3 maj 1966 r.
  6. Akt oddania Matce Bożej przez Jana Pawła II,
    Jasna Góra, 4 czerwca 1979 r.,

Jestem człowiekiem zawierzenia

            Powołania syna polskiego narodu na Stolicę Piotrową zawiera w sobie oczywistą więź z tym świętym miejscem. Z tym sanktuarium wielkiej nadziei, że mogę powtórzyć tylko: ”Totus Tuus”. Pozwólcie, że wszystko to tutaj zawierzę! Pozwólcie, że wszystko to zawierzę w nowy sposób! Jestem człowiekiem zawierzenia. Nauczyłem się nim być tutaj! Mamy bardzo trudne położenie geopolityczne. Mamy bardzo trudne dzieje, na przestrzeni ostatnich stuleci. Bolesne doświadczenia historii wyostrzyły naszą wrażliwość w zakresie podstawowych praw człowieka i praw narodu: zwłaszcza prawa do wolności, do suwerennego bytu, do poszanowania wolności sumienia i religii, praw ludzkiej pracy. Mamy też różne ludzkie słabości, wady i grzechy, i to grzechy ciężkie, o których siale musimy pamiętać – i stale z nich się wyzwalać… Ale —drodzy bracia i siostry, umiłowani rodacy, wśród tego wszystkiego mamy na Jasnej Górze Matkę. Jest to Matka troskliwa, tak jak Kanie Galilejskiej. Jest to Matka wymagająca – tak jak każda dobra matka jest wymagająca.

            Jest to jednak równocześnie Matka wspomagająca: w tym się wyraża potęga Jej macierzyńskiego Serca. Jest to wreszcie Matka Chrystusa—tego Chrystusa, który, wedle słów św. Pawła, mówi stale wszystkim ludziom i wszystkim ludom: Nie jesteś już niewolnikiem, lecz synem. Jeżeli zaś synem, to dziedzicem z woli Bożej”

UROCZYSTOŚCI MARYJNE

            Akt króla Jana Kazimierza (1 kwietnia 1656), którym wraz z członkami senatu intronizował Maryję na stanowisko Królowej Polski, utwierdził przekonanie o narodowym, a zarazem królewskim charakterze kultu Maryi czczonej w wizerunku jasnogórskim. Konstytucja sejmu koronacyjnego z 1764 r zawiera oficjalne potwierdzenie aktów Jana Kazimierza i Michała Korybuta Wiśniowieckiego oraz dowodzi powszechnego w narodzie uznawania godności Najświętszej Maryi Panny – Królowej Polski. Najwyższym wyrazem przyznania Najświętszej Maryi Pannie godności Królowej Polski było ustanowienie liturgicznego Jej święta pod tymże tytułem na dzień 3 maja (dekret Świętej Kongregacji Obrzędów z dnia 12 listopada 1923) wraz z ustanowieniem liturgicznego kultu Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski. ( … )

            Paulini czynili starania ustanowienie święta złożenia Obrazu na Jasnej Górze. Po obronie Jasnej Góry 1655 r. Paulini razem z królem Janem Kazimierzem zabiegali o zatwierdzenie na dzień 30 grudnia święta Dziękczynienia Najświętszej Maryi Pannie Częstochowskiej. Kongregacja Obrzędów zezwoliła na mszę Gloria i Credo. Papież Pius X zatwierdził (13kwiemia 1904r) dla Jasnej Góry i diecezji święto Matki Bożej Jasnogórskiej (Częstochowskiej),z oktawą na środę po 24 sierpnia. Natomiast papież Pius XI w 1931 r. ustalił 26 sierpnia dniem obchodu święta (..) Dopiero od 1956 t obchodzone jest ono we wszystkich diecezjach jako uroczystość Głównej Patronki Polski.

PIELGRZYMOWANIE DZIECI TWOICH

            Umieszczenie Cudownego Wizerunku w klasztorze jasnogórskim już od początku przyczyniło się do ruchu pątniczego. Ufając we wstawiennictwo Matki, przychodzili tu ludzie wszystkich stanów, prości i uczeni, królowie, hetmani, generałowie, przywódcy narodu.

Przykład pielgrzymowania dał król Władysław Jagiełło, kiedy po napadzie na obraz, w 1430 r. zainspirował pielgrzymkę z odnowioną ikoną z Krakowa na Jasną Górę.

            Przybywali pielgrzymi ze Śląska, Czech, Moraw, Litwy, Węgier, Italii. Na koronację w 1717 r. przybyło ok. 200 tys. pątników, a wcześniej, w 1711 r. – z Warszawy wyruszyła pierwsza piegrzymka warszawska. Już w 1593 r. powstał w Częstochowie szpital dla pątników.

W ostatnich latach, na skutek przemian społecznych, ruch pątniczy bardzo się ożywił. Przybywają pielgrzymki z całej Polski oraz pielgrzymki Polonii rozsianej po całym świecie.

Jedna z najstarszych pielgrzymek – Żywiecka – na Jasnej Górze

            Kroniki jasnogórskie odnotowały pielgrzymkę górali z Żywiecczyzny już w 1611 r. Nie wiadomo, czy po 1611 r. pielgrzymki z Żywiecczyzny były regularne. Wiadomo jednak, że ludzie stamtąd ruszali w stronę Jasnej Góry, kiedy trzeba było jej bronić.

            Podział żywieckiej pielgrzymki nawiązuje do czasów zaborów. W latach, gdy z galicyjskiego Żywca nie można było swobodnie przejść do położonej w granicach Królestwa Kongresowego Częstochowy, pielgrzymi z Żywca dojeżdżali koleją do oddalonego od celu pielgrzymki o ok. 30 km Myszkowa, skąd okrężną drogą szli na Jasną Górę.




Autokarowa Pielgrzymka z Żywca Sporysza na Jasną Górę

W dniu 29 sierpnia o godz. 5.30 od kościoła Chrystusa Króla w Sporyszu wyruszy autokarowa pielgrzymka dl Matki Bożej Częstochowskiej na Jasną Górę. Zawierzać będziemy całą naszą parafię, wszystkie rodziny, dzieci, młodzież dorosłych, chorych i starszych ludzi, którzy kiedyś wędrowali pieszo lub autokarami do Królowej Polski.

Zapisy są przyjmowane w zakrystii po mszach św. lub telefonicznie ( 33 861 30 13).